Siasa za siri nyuma ya waamuzi, VAR Ligi Kuu England

MALALAMIKO ya klabu, shinikizo la kupata uamuzi sahihi na mabadiliko ya tafsiri ya sheria ni miongoni mwa mambo yanayochochea mjadala kuhusu ubora wa marefa na matumizi ya teknolojia ya VAR katika Ligi Kuu England.

Licha ya kuanzishwa kwa mifumo ya kuboresha uamuzi wa waamuzi, utata unaendelea kujitokeza, huku baadhi ya wadau wakiamini tatizo si uwezo wa marefa pekee, bali pia mazingira ya kazi, mahusiano yao na klabu pamoja na matarajio yanayobadilika kila wiki.

Kwa mujibu wa uchambuzi wa Miguel Delaney wa gazeti la The Independent, moja ya changamoto kubwa ni mabadiliko ya namna waamuzi wanavyotakiwa kutafsiri sheria.

Wakati mwingine wanahimizwa kuruhusu mchezo uendelee bila kukatizwa sana, lakini baada ya malalamiko kuhusu faulo au kushikana katika mipira ya adhabu, msisitizo hubadilika na kuwa mkali zaidi.

Mabadiliko hayo yanaweza kuathiri namna matukio yanavyotafsiriwa kutoka mechi moja hadi nyingine.

MABADILIKO YA MSIMAMO NA UTATA WA VAR

Makala hayo yanaeleza katika majira ya joto ya mwaka 2025, viongozi wa zamani wa PGMO walikutana na wawakilishi wa klabu kujadili namna ya kuboresha uelewano kuhusu uamuzi wa marefa. Miongoni mwa masuala yaliyopewa uzito ni kushikana kwa wachezaji katika mipira ya adhabu, ambapo baadhi ya klabu zilitaka waamuzi waruhusu ushindani wa kimwili zaidi.

Hata hivyo, baada ya namna hiyo ya uamuzi kukosolewa, msimamo ulianza kubadilika na waamuzi kuonekana wakichukua hatua kali zaidi dhidi ya kushikana kwa wachezaji.

Makala yanataja penalti iliyopewa Sunderland dhidi ya Arsenal kama mfano wa msisitizo huo mpya. Kwa mujibu wa chanzo kilichonukuliwa, uamuzi huo ulihusishwa na juhudi za kukabiliana kwa ukali zaidi na kushikana katika eneo la hatari.

Hali hiyo ilizua mjadala mwingine kuhusu bao la Erling Haaland katika mechi dhidi ya Manchester United. Wiki moja kabla ya tukio hilo, Sunderland ilikuwa imefunga bao dhidi ya Brentford katika mazingira yaliyohusisha Kevin Danso kuwa katika nafasi ya kuotea.

Uchunguzi wa VAR ulitumia takribani dakika nne kubaini kama mchezaji huyo alikuwa akiathiri uwezo wa kipa kuona mpira.

Makala yanaeleza baadhi ya wadau wa soka waliamini tukio hilo lilichangia namna tukio la Haaland lilivyoshughulikiwa baadaye.

Katika tukio hilo, mwamuzi wa VAR, Matt Donohue, alionekana kusisitiza mara kadhaa umuhimu wa kufanya ukaguzi kwa haraka. Hata hivyo, wakosoaji walijiuliza kama kasi hiyo ilipewa kipaumbele kuliko kuchunguza kwa kina kama Enzo Fernandez alikuwa akiathiri mchezo.

Howard Webb, mkuu wa waamuzi, baadaye alitumia maelezo yanayohusu 'tunnel vision' hali ya kuzingatia sehemu moja ya tukio na kukosa vipengele vingine muhimu. Tukio hilo liliongeza maswali kuhusu ubora wa mchakato wa kufanya uamuzi.

MALALAMIKO KUHUSU UWAJIBIKAJI WA MAREFA

Mojawapo ya hoja zinazojirudia katika makala ni ukosefu wa imani ya baadhi ya viongozi wa klabu kuhusu namna marefa wanavyowajibishwa wanapokosea.

Baadhi ya wadau wanadai kuwa mfumo wa sasa unalinda waamuzi badala ya kuweka uwajibikaji wa kutosha. Wengine wanahoji kama viwango vya uamuzi vimekuwa bora zaidi, hasa ikizingatiwa kuwa makosa machache yanaweza kuathiri matokeo ya mechi na nafasi za timu katika msimamo wa ligi.

Makala yanabainisha tofauti ya pointi mbili hadi nne inaweza kuwa na athari kubwa katika mapambano ya nafasi za juu au kuepuka kushuka daraja. Kwa sababu hiyo, klabu inapohisi imeonewa na uamuzi wa mwamuzi, malalamiko yake yanaweza kuwa makubwa zaidi.

Hata hivyo, upande wa ProRef, ambao unahusika na usimamizi wa waamuzi, unaeleza kuna mifumo ya kutathmini kila mechi kutokana na jopo huru. Waamuzi pia wanaweza kuondolewa kwenye uteuzi wa mechi na malipo yao ya ziada kuathiriwa na usahihi wa uamuzi wao.

Kwa upande mwingine, baadhi ya viongozi wa soka wanaona hatua hizo ni njia ya kuhamasisha utendaji bora, lakini si lazima ziwe ushahidi wa uwajibikaji unaoonekana kwa umma.

MAHUSIANO YA KLABU NA VIONGOZI WA WAAMUZI

Makala pia yanaangazia namna mawasiliano kati ya klabu na uongozi wa waamuzi yalivyobadilika. Howard Webb anaelezwa kuwa tayari zaidi kuwasiliana na klabu kuliko mtangulizi wake, Mike Riley, ambaye katika kipindi chake mawasiliano hayo yalikuwa machache zaidi.

Mikutano na mazungumzo hayo yamewapa baadhi ya viongozi nafasi ya kueleza malalamiko yao moja kwa moja na kupata ufafanuzi kuhusu uamuzi yenye utata.

Hata hivyo, mawasiliano hayo yanaweza pia kuwa sehemu ya ushindani wa kimkakati. Baadhi ya klabu huwasiliana mara kwa mara na viongozi wa waamuzi kutaka kujua sababu za uamuzi, hata katika matukio ambayo wadau wengi wanaona kuwa yalikuwa wazi.

Kwa mujibu wa makala, baadhi ya watu ndani ya soka wanaamini kuwa kulalamika kunaweza kuwa na faida kwa klabu, hata kama hakuna uhakika kuwa kutaleta mabadiliko. Wakati huohuo, baadhi ya makocha wana hofu kuwa kukosoa waamuzi hadharani kunaweza kuwafanya waamuzi wawe na mtazamo hasi dhidi yao.

Hali hiyo inaonyesha mahusiano kati ya klabu na waamuzi ni nyeti, yakihusisha hitaji la uwazi kwa upande mmoja na hofu ya kuathiri namna maamuzi yatakavyofanywa kwa upande mwingine.

MJADALA KUHUSU UPENDELEO WA KIJIOGRAFIA

Hoja nyingine inayojadiliwa ni madai ya kuwepo kwa uwakilishi mkubwa wa waamuzi kutoka kaskazini mwa England, hasa eneo la Greater Manchester.

Baadhi ya wadau wanaamini hali hiyo inahitaji kuchunguzwa, lakini wengine wanaeleza inatokana na muundo wa muda mrefu wa kuibua na kuendeleza waamuzi, pamoja na fursa za mafunzo na upatikanaji wa njia za kuingia katika taaluma hiyo.

Upande wa ProRef unasisitiza unaendelea kuwekeza katika mfumo mzima wa waamuzi, kuanzia ngazi za chini hadi mashindano ya juu, ili kuongeza ushindani na kuboresha viwango.

Makala hayathibitishi upendeleo wa kijiografia ndiyo chanzo cha maamuzi yenye utata, bali yanaonyesha madai hayo ni sehemu ya kutokuaminiana kunakozunguka usimamizi wa waamuzi.

JE, VAR INABORESHA HALI AU KUONGEZA MATATIZO?

VAR ilianzishwa kusaidia kurekebisha makosa makubwa ya waamuzi, lakini imeongeza hatua nyingine katika mchakato wa kufanya uamuzi. Sasa tukio linaweza kuangaliwa kutoka pembe mbalimbali, jambo linaloweza kusaidia kupata ukweli, pia kuongeza muda wa kusubiri na mjadala kuhusu tafsiri ya sheria.

Makala yanatumia hoja za mwandishi Daisy Christodoulou, aliyeandika kitabu 'I Can’t Stop Thinking About VAR', kueleza changamoto ya msingi: sheria za soka ziliundwa kwa ajili ya tafsiri ya binadamu wakati mchezo ukiendelea, lakini sasa kila kipengele kinatarajiwa kuchunguzwa kwa video.

Matokeo yake, sheria zinaweza kuonekana kuwa na maelezo mengi na masharti yanayohitaji kuchunguzwa kabla ya uamuzi kufanywa. Graham Scott, mwamuzi wa zamani, anaeleza changamoto hiyo kama mvutano kati ya hitaji la kufanya uamuzi haraka na hitaji la kuhakikisha uamuzi ni sahihi.

Zaidi ya hapo, waamuzi wanakabiliwa na shinikizo la mashabiki, wachezaji, makocha na kamera zinazorekodi kila tukio. Wakati mwingine wanapaswa kufanya uamuzi magumu huku wakijua kuwa kila hatua itachunguzwa kwa kina baada ya mechi.

TAKWIMU ZINAONYESHA MABADILIKO, LAKINI MJADALA UNAENDELEA

Kwa mujibu wa takwimu zilizotajwa katika makala, makosa ya VAR yalipungua kutoka 35 katika msimu wa 2022/23 hadi 25 katika msimu uliofuata uliotajwa na chanzo. Makala pia yanaeleza muda wa wastani wa ukaguzi ulipungua kutoka sekunde 64 katika msimu wa 2023/24 hadi sekunde 36 katika msimu uliofuata.

Takwimu hizo zinaashiria kumekuwa na juhudi za kupunguza makosa na kuongeza kasi ya uamuzi. Hata hivyo, kupungua kwa idadi ya makosa hakumaanishi kuwa kila uamuzi unaotolewa utakubalika kwa klabu au mashabiki.

Makala inahitimisha kuwa mjadala kuhusu marefa na VAR hauwezi kutatuliwa kwa kuboresha teknolojia pekee. Unahitaji pia uthabiti katika tafsiri ya sheria, uwazi kuhusu uamuzi, mawasiliano mazuri na klabu, pamoja na mfumo unaoaminika wa uwajibikaji.

Kwa sasa, changamoto kubwa ni kuhakikisha waamuzi wanapewa nafasi ya kufanya uamuzi sahihi bila shinikizo la kubadilisha msimamo kila baada ya malalamiko, huku klabu na mashabiki wakipata maelezo yanayotosha kuelewa sababu za maamuzi muhimu.