Mashabiki wa soka ni soko la mabilioni

TANZANIA ina mashabiki wanaoipenda soka kwa dhati. Wananunua jezi, wanasafiri kufuata timu, wanajadiliana mitandaoni na wakati mwingine wanatumia sehemu kubwa ya kipato chao kushuhudia mechi muhimu. Hiyo ni nguvu kubwa ya kijamii. Swali ni kama klabu zetu zina mfumo wa kuigeuza nguvu hiyo kuwa uchumi endelevu.

Mara nyingi tunapozungumzia mapato ya klabu, tuna fikiria viingilio vya uwanjani na mikataba ya udhamini. Lakini ushabiki unaweza kujenga masoko mengine: uanachama, bidhaa rasmi, huduma za kidijitali, matukio ya klabu na programu za vijana. Klabu inayotegemea njia moja au mbili za mapato hubaki kwenye hatari kila mahudhurio yanaposhuka au mdhamini anapoondoka.

Tufanye hesabu ya mfano, si takwimu ya klabu yoyote. Ikiwa mashabiki 100,000 watalipa ada ya uanachama ya Sh10,000 kwa mwaka, mapato ghafi yanaweza kufikia shilingi bilioni moja kabla ya kutoa gharama. Hiyo haimaanishi kuwa wanachama wote watapatikana au wataendelea kulipa; inaonyesha tu ukubwa wa fursa inayoweza kuchunguzwa kwa utafiti wa soko.

Uanachama wa kulipia unahitaji thamani. Mtu anaweza kupewa nafasi ya kununua tiketi mapema, punguzo la bidhaa halali, taarifa za kipekee au fursa za kuhudhuria shughuli za klabu. Kama ada inakusanywa bila huduma inayolingana, uaminifu wa mashabiki utapungua.

Bidhaa rasmi ni eneo jingine lenye uwezo mkubwa. Jezi, kofia, skafu, fulana za watoto na vifaa vya kumbukumbu vinaweza kuuzwa katika maduka na kupitia majukwaa ya mtandaoni. Ili soko likue, bidhaa lazima ziwe na ubora, bei zinazojulikana na njia za kuzipata katika mikoa mbalimbali.

Biashara ya bidhaa bandia ni changamoto kwa wamiliki wa chapa. Klabu zinahitaji mikakati ya kulinda haki zao pamoja na kushirikiana na wazalishaji na wasambazaji wanaofuata sheria. Mtandao mzuri wa mauzo unaweza kuongeza ajira katika ubunifu, uzalishaji, usafirishaji na uuzaji.

Maudhui ya kidijitali nayo yana thamani. Mashabiki wanapenda mahojiano, kumbukumbu za mechi, habari za akademi na maisha ya mazoezini. Klabu zinaweza kuandaa maudhui yanayowavutia wateja na wadhamini. Hata hivyo, haki za matangazo na vipande vya video lazima ziheshimiwe; si kila picha ya mechi inaweza kuuzwa au kurushwa bila ruhusa.

Biashara ya kisasa inategemea pia kumjua mteja. Kwa mifumo ya tiketi na uanachama inayolinda taarifa binafsi, klabu zinaweza kutambua huduma zinazopendwa, mahitaji ya mashabiki wa mikoa tofauti na namna ya kuboresha uzoefu wa uwanjani. Takwimu hizi zinaweza kuwasaidia wadhamini kuelewa thamani ya ushirikiano wao.

Lakini kukusanya taarifa za mashabiki kunahitaji ridhaa, usalama wa mifumo na matumizi ya kimaadili. Mashabiki wasigeuzwe bidhaa bila kujua kinachoendelea na taarifa zao.

Uwazi wa fedha ni msingi wa biashara hizi. Wanachama watajiunga kwa kujiamini ikiwa wanaona klabu inaheshimu mikataba, inatoa taarifa zinazoeleweka na inaongoza kwa kuwajibika. Bila uwazi, hata mashabiki wenye mapenzi makubwa wanaweza kukata tamaa kuchangia.

Akademi za vijana zinaweza kuingizwa kwenye mkakati wa muda mrefu, si kama kiwanda cha kutafuta fedha za mauzo ya wachezaji pekee. Ziweke elimu, usalama wa watoto na maendeleo ya vipaji mbele. Zikiendeshwa vizuri, zitaajiri makocha, madaktari, wachambuzi na wasimamizi huku zikisaidia kuimarisha ubora wa soka.

Klabu zinapaswa kuwahudumia mashabiki wa viwango tofauti vya kipato. Tiketi nafuu, mazingira salama kwa familia, huduma kwa watu wenye ulemavu na bidhaa zenye chaguo la bei vinaweza kupanua soko. Biashara nzuri haimaanishi kuwabana wateja, bali kuongeza thamani wanayoipata.

Mkakati wa kwanza ni kuwatambua mashabiki kama makundi yenye mahitaji tofauti. Kuna anayekwenda uwanjani mara kwa mara, anayefuatilia kupitia redio, anayeishi mbali na makao ya klabu na familia inayotaka mazingira salama ya burudani. Kila kundi linahitaji huduma inayofaa na uwezo wake wa kulipa. Badala ya kuongeza bei kwa kila mtu, klabu inaweza kubuni bidhaa na vifurushi vinavyotoa chaguo mbalimbali.

Pili, bei ya uanachama au bidhaa isipangwe kwa hisia pekee. Klabu ifanye majaribio ya soko kwa idadi ndogo ya mashabiki, ipime kiwango cha wanaojiunga na sababu za wanaoacha. Ada ndogo yenye wanachama wanaorudia kulipa inaweza kuwa bora kuliko ada kubwa inayowafanya wengi kujiondoa. Gharama za kutoa manufaa kwa wanachama nazo zionekane kwenye hesabu.

Tatu, uhusiano wa mdhamini na klabu ujengwe kwa matokeo yanayoweza kupimwa. Kutaja jina la kampuni kwenye jezi ni mwanzo tu. Washirika wanaweza kupanga kampeni za kijamii, bidhaa maalumu au huduma kwenye mechi, kisha kupima mwitikio wa wateja bila kutumia vibaya taarifa zao binafsi. Mdhamini akiona thamani inayothibitishwa, nafasi ya kuongeza au kurejesha mkataba huongezeka.

Nne, biashara ya klabu ihusishe mashabiki wa nje ya miji mikubwa. Usambazaji wa bidhaa rasmi kupitia mawakala wanaoaminika na njia salama za malipo unaweza kuongeza wigo wa soko. Kwa upande mwingine, klabu inapaswa kuwa wazi kuhusu gharama za usafirishaji, utaratibu wa kurudisha bidhaa na namna ya kuthibitisha uhalali wake. Urahisi wa kununua ni sehemu ya thamani ya chapa.

Mwisho, klabu isichanganye ukubwa wa wafuasi mitandaoni na mapato yaliyohakikishwa. Mtu anaweza kupenda ukurasa bila kununua bidhaa yoyote. Kipimo cha biashara ni pamoja na wateja wanaorudi, mapato halisi baada ya gharama, ubora wa huduma na uaminifu wa wanachama. Uongozi ukifahamu tofauti hii, utawekeza kwenye huduma zinazofanya kazi badala ya kutegemea namba zinazovutia kwenye matangazo.

Mfumo imara wa huduma kwa mashabiki unahitaji njia ya kupokea malalamiko na kuyashughulikia kwa wakati. Tiketi isiposomwa, bidhaa ikiwa na hitilafu au mwanachama akikosa manufaa aliyoahidiwa, suluhisho la haraka linaweza kuzuia kuporomoka kwa uaminifu. Mashabiki wanaponunua huduma, wanastahili kuheshimiwa kama wateja wa biashara nyingine yoyote.

Ushindi uwanjani una umuhimu, lakini hautoshi kuendesha taasisi mwaka mzima. Klabu inaweza kupoteza mechi au nyota wake, lakini biashara yake ikabaki imara kutokana na mapato mengi na nidhamu ya matumizi. Tanzania ina wateja wenye mapenzi makubwa kwa soka. Tunahitaji uongozi unaoweza kugeuza mapenzi hayo kuwa huduma bora, ajira na mapato endelevu. Shabiki ni nguvu ya klabu; usimamizi wa kitaalamu ndio unaogeuza nguvu hiyo kuwa thamani ya kiuchumi.

Gastor Hilary Mtweve

Mchambuzi wa uchumi wa michezo na mikakati ya biashara