TP Mazembe kutoka fainali ya dunia hadi anguko CAF

LUBUMBASHI, DR CONGO: DESEMBA 2010, TP Mazembe iliandika historia ya kuwa klabu ya kwanza ya Afrika kufika fainali ya Kombe la Dunia la Klabu la FIFA.

Safari hiyo iliipa heshima kubwa soka la DR Congo baada ya kuifunga Internacional ya Brazil mabao 2-0 katika nusu fainali. Mulota Kabangu na Dioko Kaluyituka walifunga mabao yaliyoipeleka Mazembe kwenye fainali, ambako ilikabiliana na Inter Milan ya Italia.

Ingawa Mazembe ilipoteza fainali hiyo kwa kufungwa mabao 3-0, mafanikio yake yalithibitisha kuwa klabu ya Afrika inaweza kushindana na vigogo wa soka la dunia ikiwa na maandalizi, uwekezaji na kikosi chenye ubora. FIFA imeendelea kuitaja safari hiyo kama moja ya mafanikio makubwa katika historia ya klabu za Afrika.

Mafanikio hayo hayakuwa ya bahati mbaya. Mazembe ilitwaa Ligi ya Mabingwa Afrika mwaka 2009 na 2010, kabla ya kuongeza taji jingine mwaka 2015. Ilijenga utambulisho wa klabu iliyoweza kusajili wachezaji bora kutoka Afrika, kuwekeza katika miundombinu na kuwa na matarajio makubwa kuliko ushindani wa ndani.

TP Mazembe imekuwa moja ya alama kubwa za soka la Afrika, lakini matokeo ya miaka ya karibuni yanaonyesha jinsi ilivyokuwa vigumu kwa klabu hiyo kudumisha hadhi yake katika mazingira yanayobadilika ya soka la DR Congo.

Klabu hiyo yenye mataji matano ya Ligi ya Mabingwa Afrika, imejikuta ikishindwa kufikia hatua ya makundi katika misimu muhimu ya hivi karibuni. Msimu wa 2024/25 ilimaliza hatua ya makundi ikiwa na pointi tano pekee, kabla ya kukosa nafasi ya kushiriki mashindano ya klabu Afrika msimu uliofuata. Iliporejea msimu wa 2026/27, safari yake ilikatizwa na Club Africain ya Tunisia katika raundi ya pili ya mchujo, baada ya sare ya 1-1 nyumbani na kufungwa 1-0 ugenini.

Lakini je, tatizo la Mazembe ni ubora wa wachezaji pekee, au ni matokeo ya changamoto pana zinazoikabili soka la DR Congo?

Jibu linaaonekana kuhusisha mambo kadhaa, kuanzia mfumo wa mashindano ya ndani hadi maamuzi ya klabu yenyewe.

LIGI MBOVU

Miongoni mwa changamoto kubwa za soka la DR Congo ni kutokuwa na ratiba thabiti ya mashindano ya ndani. Hali hiyo imekuwa ikiathiri maandalizi ya klabu zinazoshiriki michuano ya Afrika, ambazo zinahitaji kucheza mechi za ushindani mara kwa mara ili kujenga utimamu wa mwili, maelewano na mbinu za mchezo.

Mwaka 2025, ratiba ya ligi ya DR Congo ilikumbwa na mkanganyiko uliosababisha mechi za hatua ya mchujo, ligi za madaraja mbalimbali na Kombe la Congo kuingiliana. Baadhi ya wachezaji walilazimika kucheza mechi zikiwa zimetenganishwa kwa muda mfupi sana, huku hatua nyingine za mashindano zikifutwa au kubadilishiwa ratiba.

Hali hiyo si nzuri kwa Mazembe, ambayo inahitaji ushindani wa ndani wenye mwendelezo ili kujiandaa kwa kasi ya mashindano ya CAF.

Rais wa klabu hiyo, Moise Katumbi, aliwahi kueleza mwaka 2023 kuwa kukosekana kwa ligi yenye mpangilio kulikuwa miongoni mwa sababu za timu yake kushindwa kufanya vizuri Afrika. Alisisitiza kuwa wachezaji walikosa mechi za kutosha kujenga maelewano uwanjani.

KUPOTEZA VIPAJI

Mazembe imekuwa ikitegemea mchanganyiko wa wachezaji wenye uzoefu na vipaji vinavyoibuka, lakini kudumisha kikosi chenye ushindani kunahitaji mpango thabiti wa kusajili, kukuza na kubakiza wachezaji muhimu.

Kuondoka kwa baadhi ya wachezaji waliokuwa na mchango mkubwa, wakiwemo Jackson Muleka, Ben Malango na Fily Traore, kumeibua maswali kuhusu uwezo wa klabu kujaza nafasi zilizoachwa na nyota hao kwa kiwango kinacholingana.

Kuondoka kwa wachezaji si tatizo lenyewe, lakini changamoto hujitokeza pale mbadala wanaposhindwa kuendeleza kiwango na mwendelezo wa kikosi.

MABADILIKO YA BENCHI

Utulivu wa benchi la ufundi ni jambo jingine muhimu katika kujenga timu inayoweza kushindana kwa misimu kadhaa. Kocha anahitaji muda wa kutekeleza falsafa yake, kuboresha wachezaji na kuunda kikosi chenye utambulisho wa kimchezo. 

Januari 2026, Lamine N’Diaye aliondoka katika nafasi ya ukocha wa Mazembe baada ya kipindi chake cha pili klabuni hapo kutokidhi matarajio. Alikuwa amerejea mwaka 2022 akiwa na kumbukumbu ya mafanikio yake ya awali, ikiwemo kuiongoza timu kutwaa Ligi ya Mabingwa Afrika mwaka 2010. Hata hivyo, kipindi chake cha pili hakikuleta maendeleo yaliyotarajiwa.

KATUMBI NGUVU ZA KISIASA, FEDHA

Katika kujibu swali hilo, jina la Moise Katumbi haliwezi kuepukwa. Tangu alipochukua uongozi wa Mazembe mwaka 1997, Katumbi alikuwa mhimili muhimu katika kuibadilisha klabu hiyo kutoka timu yenye nguvu za ndani na kuwa moja ya taasisi kubwa za soka la Afrika.

Uwekezaji wake uliiwezesha Mazembe kusajili wachezaji wenye uzoefu wa kimataifa, kuboresha miundombinu na kuimarisha uwezo wake wa kushindana katika mashindano ya CAF. Katika kipindi ambacho Katumbi pia alikuwa gavana wa Katanga, klabu hiyo ilipata mafanikio makubwa, ikiwemo mataji ya Afrika ya mwaka 2009 na 2010.

Hata hivyo, uhusiano kati ya nguvu za kisiasa na mafanikio ya klabu nchini DR Congo ni suala pana zaidi ya Mazembe. Utafiti wa Congo Research Group na Ebuteli wa mwaka 2023 ulieleza jinsi baadhi ya klabu za nchi hiyo zinavyotegemea rasilimali za viongozi wenye nafasi za kisiasa, na namna mabadiliko ya nafasi zao yanavyoweza kuathiri uwezo wa klabu kugharamia ushindani.

Kwa Katumbi, mabadiliko muhimu yalitokea mwaka 2015 alipovunja uhusiano wake wa kisiasa na aliyekuwa rais Joseph Kabila na kuwa mpinzani wake. Mwaka 2016 aliondoka nchini katika mazingira ya mgogoro wa kisiasa.

Utafiti huo unaunganisha kipindi kilichofuata na kupungua kwa ushindani wa Mazembe katika mashindano ya Afrika, ingawa uhusiano huo pekee hauwezi kuthibitisha kuwa mabadiliko ya kisiasa ndiyo sababu ya moja kwa moja ya matokeo mabaya ya klabu.

MAFANIKIO YA ZAMANI

Mazembe ina historia inayoweza kuwa msingi wa kurejea kileleni, lakini historia hiyo haiwezi kuchukua nafasi ya mfumo imara wa uendeshaji. Klabu inahitaji ratiba thabiti ya ligi ya ndani, mpango endelevu wa usajili na kukuza vijana, utulivu wa benchi la ufundi na usimamizi wa fedha unaoweza kustahimili mabadiliko ya mazingira ya kisiasa.