Tanzania ishinde pia nje ya uwanja AFCON 2027

FAINALI za Kombe la Mataifa ya Afrika (AFCON) 2027 zitakapofanyika Afrika Mashariki, macho ya mashabiki yataelekezwa kwa wachezaji, makocha na matokeo. Tanzania, Kenya na Uganda zimepewa nafasi ya kuandaa mashindano hayo kwa pamoja. Kwa Tanzania, kuna pambano jingine muhimu lisilohitaji viatu vya kuchezea; pambano la kunufaika kiuchumi.

Ni vizuri kufurahia nafasi ya kuwa mwenyeji. Lakini mafanikio ya mashindano hayapaswi kupimwa kwa matokeo ya uwanjani au ubora wa sherehe pekee. Yapaswa pia kupimwa kwa ajira, mapato ya biashara, uwekezaji, utalii na matumizi ya miundombinu baada ya mashindano kuisha.

Mgeni anayekuja kushuhudia soka anahitaji zaidi ya tiketi. Atatafuta hoteli, chakula, usafiri, huduma za mawasiliano, sehemu za kununua bidhaa na labda vivutio vya utalii. Kila hitaji linaweza kuwa soko kwa Watanzania. Hata hivyo, fursa haitajileta yenyewe bila maandalizi.

Wamiliki wa hoteli na nyumba za wageni wanahitaji kupanga huduma na viwango vya bei vilivyo wazi. Migahawa inahitaji kuzingatia usafi na uwezo wa kuhudumia wageni. Waendeshaji wa usafiri wanaweza kuboresha mifumo ya uhifadhi na malipo. Wajasiriamali wa ndani wanaweza kutengeneza bidhaa za kumbukumbu na huduma halali za kuwasaidia wageni kuielewa Tanzania.

Fursa ya kipekee ni kuunganisha soka na utalii. Mgeni anaweza kuja kwa ajili ya mechi, lakini akashawishika kutembelea vivutio vya asili na utamaduni endapo atapewa taarifa, chaguo na mipango inayolingana na muda na bajeti yake. Hapa tunahitaji ushirikiano kati ya taasisi za utalii, biashara za usafiri na waandaaji wa huduma za michezo.

Wafanyabiashara wadogo wasiachwe pembeni. Wauzaji wa vyakula, washonaji, wapiga picha, waongozaji wa wageni na wabunifu wa maudhui wanaweza kunufaika, kwa kuzingatia vibali, maeneo rasmi ya biashara na haki za kibiashara za mashindano. Mamlaka za mitaa zinaweza kusaidia kwa kutoa taarifa mapema, mafunzo ya huduma kwa wateja na utaratibu unaoeleweka wa vibali.

Benki na taasisi za fedha zinaweza kutoa huduma za malipo, elimu ya biashara na mikopo inayotolewa kwa tathmini makini ya uwezo wa kurejesha. Hatupaswi kuhamasisha watu wakakope kwa matarajio ya faida ambazo hazijathibitishwa. Kila mfanyabiashara anahitaji kukadiria wateja, gharama, ushindani na hatari kabla ya kuongeza mtaji.

Huduma kwa mteja inaweza kuamua kama mgeni ataondoka na kumbukumbu nzuri au mbaya. Bei zisizoeleweka, udanganyifu wa tiketi, usafiri usioaminika na huduma duni vinaweza kuharibu taswira ya nchi. Kwa hiyo, dereva, mhudumu wa hoteli, muuza chakula na afisa wa usalama wote ni sehemu ya uzoefu wa mgeni.

Vyuo na taasisi za ufundi zinaweza kutoa mafunzo mafupi ya lugha, mapokezi, uongozaji wa wageni, usimamizi wa matukio na masoko ya kidijitali. Haya si maarifa ya siku za AFCON pekee. Yanaweza kuwasaidia vijana kupata ajira na wateja hata baada ya mashindano kumalizika.

Kuna swali gumu zaidi: miundombinu inayotumika kwa AFCON itakuwa na shughuli gani baada ya mashindano? Viwanja, maeneo ya mazoezi na huduma za pembeni vinapaswa kuwa na mipango ya matumizi ya muda mrefu.

Tunaweza kuvitumia kuvutia mashindano mengine, makongamano, matamasha na mafunzo ya michezo. Bila mipango hiyo, tutakuwa tumewekeza kwa ajili ya tukio badala ya uchumi endelevu.

Tunahitaji pia takwimu zinazopimika. Ni biashara ngapi za ndani zilizopata mikataba? Wageni walitumia kiasi gani? Ajira zipi zilikuwa za muda na zipi zimeendelea? Ni maeneo gani yamepata ongezeko la shughuli za utalii? Tathmini huru itasaidia kutofautisha mafanikio halisi na matarajio.

Ma andalizi yanahitaji ramani ya biashara za ndani zinazoweza kuhudumia wageni. Halmashauri, vyama vya wafanyabiashara na waandaaji wanaweza kukusanya taarifa za watoa huduma, uwezo wao na changamoto za ubora.

Badala ya kila mtu kusubiri tukio lifike, mafunzo na taratibu za usajili vinaweza kuanza mapema. Hatua hii itasaidia biashara ndogo kutambua masharti ya zabuni na kuepuka matapeli wanaotoza fedha kwa ahadi zisizo rasmi.

Kwa miji inayotarajiwa kupokea wageni, taarifa za usafiri, huduma za afya, usalama na maeneo ya kutembelea ziwe rahisi kupatikana. Wageni wanapopoteza muda kutafuta taarifa, matumizi yao yanakuwa na vikwazo. Huduma za kidijitali, mabango ya kuelekeza na mafunzo ya wahudumu zinaweza kuboresha uzoefu. Lakini taarifa zote zinazochapishwa zinapaswa kusasishwa, hasa bei, ratiba na taratibu za kuingia kwenye maeneo mbalimbali.

Kuna hatari ya kutumia fedha nyingi kufuatilia mahitaji ya muda mfupi. Mfanyabiashara akinunua vifaa vingi kwa mkopo bila kujua kiwango cha wateja, anaweza kubaki na mzigo baada ya mashindano.

Ushauri bora ni kufanya majaribio madogo ya huduma, kutumia makubaliano ya ugavi yanayobadilika na kuweka kikomo cha matumizi. Mashindano ni fursa, si dhamana ya faida kwa kila anayeshiriki.

Mafanikio ya kiuchumi pia yatategemea jinsi fursa zitakavyogawanywa. Vijana, wanawake na watu wenye ulemavu wanapaswa kupata taarifa na nafasi za kujifunza mapema. Vigezo vya kupangisha maeneo na kuchagua watoa huduma visiwe vya upendeleo. Ushiriki mpana unaweza kusaidia kupunguza migogoro na kuhakikisha wenyeji wanaona manufaa yanayogusa maisha yao, si picha za majengo pekee.

Baada ya tukio, taarifa za tathmini zisikusanywe na kufungiwa kwenye makabati. Zitumike kuboresha utalii wa michezo, kuandaa mashindano mengine na kuendelea kuvutia wageni. Ni muhimu kulinganisha makadirio ya awali na matokeo halisi, kutenga gharama za umma na kuhesabu faida ambazo zimeendelea baada ya wageni kuondoka. Hapo ndipo tunaweza kusema tulitumia mashindano kujenga uwezo wa muda mrefu.

Hatua za maandalizi zifuatiliwe kwa viashiria rahisi: Idadi ya biashara zilizopewa mafunzo, ubora wa huduma, uwezo wa kutoa taarifa kwa wageni na taratibu za kushughulikia malalamiko. Serikali na sekta binafsi zikishirikiana kuweka malengo haya mapema, tathmini itakuwa rahisi kuliko kusubiri mashindano yaishe ndipo kutafuta ushahidi wa mafanikio.

AFCON 2027 inaweza kuwa jukwaa la kuitangaza Tanzania kwa wawekezaji na wageni wa baadaye. Lakini matangazo pekee hayatoshi; tunahitaji huduma bora, uaminifu na sera zinazowawezesha wafanyabiashara kushiriki. Kombe litachukuliwa na timu moja. Tanzania inaweza kupata ushindi wake wa kiuchumi ikiwa tutajiandaa mapema na kupima matokeo kwa uangalifu.

Gastor Hilary Mtweve ni mchambuzi wa uchumi wa michezo na mikakati ya biashara